Online Kolej
Kayıt Ol

9. Sınıf Kimya · Ünite 2

Moleküllerin Gizli Kutupları: Polar ve Apolar Dünyası

Kovalent bağlı moleküllerin nasıl polar veya apolar özellik gösterdiğini, elektronegatiflik, merkez atom ve dipol moment kavramları üzerinden keşfedeceğiz.

Kazanım KİM.9.2.5 · 40 dk okuma

Merhaba genç kimyager! Suyun neden harika bir çözücü olduğunu veya zeytinyağının neden suyla bir türlü karışmadığını hiç merak ettin mi? Cevap, moleküllerin gizli kutuplarında, yani polarite (kutupluluk) özelliğinde saklıdır. Hadi bu gizemi birlikte çözelim!

Elektronların Halat Çekme Yarışı: Elektronegatiflik

Kovalent bağlarda atomlar elektronlarını ortaklaşa kullanır. Ancak her atomun elektronları çekme gücü, yani 'elektronegatifliği' aynı değildir. Tıpkı bir halat çekme yarışında güçlü olanın ipi kendine doğru çekmesi gibi, elektronegatifliği yüksek olan atom da bağdaki elektronları kendine daha çok çeker. Bu durum bağın uçlarında kısmi negatif ve kısmi pozitif kutuplar oluşturur.

Merkez Atom ve Ortaklanmamış Elektronlar

Bir molekülün tamamının polar (kutuplu) veya apolar (kutupsuz) olduğuna karar vermek için sadece bağlara değil, molekülün genel şekline yani uzay-dolgu modeline bakmalıyız. Burada başrol oyuncusu 'merkez atom'dur. Merkez atom, molekülde etrafına diğer atomların bağlandığı ana atomdur.

O (Kısmi -)H (Kısmi +)H (Kısmi +)Ortaklanmamış Elektronlar

Su molekülünde (H2O) oksijen merkez atomdur ve üzerinde bağa katılmamış iki çift elektron bulunur. Bu elektronlar hidrojenleri aşağı doğru iterek moleküle 'kırık doğru' (açısal) şeklini verir. Sonuç? Suyun oksijen tarafı negatif, hidrojen tarafı pozitif olur. Su polardır!

Simetri ve Dipol Moment

Eğer merkez atomda hiç ortaklanmamış elektron çifti yoksa ve etrafındaki tüm atomlar aynıysa, molekülde mükemmel bir denge (simetri) vardır. Elektronların çekim kuvvetleri birbirini sıfırlar. Molekül üzerindeki net çekim kuvvetinin sıfır olmasına 'dipol momentin sıfır olması' diyoruz.

munet=0impliesApolarquad∣quadmunetneq0impliesPolar\\mu_{net} = 0 \\implies Apolar \\quad | \\quad \\mu_{net} \\neq 0 \\implies Polar

Günlük hayattan bir örnek verelim: Zeytinyağı apolar bir maddedir, su ise polardır. Kimyada ünlü bir kural vardır: 'Benzer benzeri çözer.' Polar maddeler polar çözücülerde, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür. Zeytinyağının suda çözünmemesinin ve üste çıkmasının sebebi, moleküllerinin birbiriyle uyumsuz kutup yapılarına (biri apolar, diğeri polar) sahip olmasıdır!

Özetle Sınıflandırma Ölçütlerimiz

  • Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti VARSA molekül asimetriktir ve POLARDIR. (Örnek: H2O, NH3)
  • Merkez atomda ortaklanmamış elektron çifti YOKSA ve etrafındaki atomlar AYNIYSA molekül simetriktir, dipol moment sıfırdır ve APOLARDIR. (Örnek: CH4, CO2, BH3)
  • İki aynı ametal atomundan oluşan moleküller (H2, O2, N2) elektronları eşit çektikleri için her zaman APOLARDIR.
  • İki farklı ametal atomundan oluşan iki atomlu moleküller (HCl, CO) elektronları farklı güçte çektikleri için her zaman POLARDIR.
auto_awesome

Moleküllerin Gizli Kutupları: Polar ve Apolar Dünyası: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Kimyada maddelerin birbiri içinde çözünmesi 'benzer benzeri çözer' ilkesine dayanır. Suyun (H2O) polar bir molekül olduğu bilindiğine göre, aşağıdaki maddelerden hangisinin suda iyi çözünmesi beklenir?

  2. Soru 2

    2. İki aynı ametal atomunun birleşmesiyle oluşan iki atomlu moleküller (örneğin H2 veya O2) hakkında aşağıdakilerden hangisi her zaman doğrudur?

  3. Soru 3

    3. Bir öğrenci çalışma yaprağındaki X molekülünü incelerken, merkez atomun üzerinde bağa katılmamış (ortaklanmamış) elektron çifti bulunduğunu fark ediyor. Buna göre öğrenci X molekülü için dipol moment ve polarite açısından nasıl bir sınıflandırma yapmalıdır?

  4. Soru 4

    4. Karbondioksit (CO2) molekülünde karbon merkez atomdur ve üzerinde ortaklanmamış elektron çifti yoktur. Karbon atomu iki oksijen atomuyla zıt yönlerde, doğrusal bir şekilde bağ yapmıştır. Bu bilgilere göre CO2 molekülü için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

  5. Soru 5

    5. NH3 (Amonyak) ve BH3 (Bor trihidrür) molekülleri uzay-dolgu modellerine göre inceleniyor. Azot (N) merkez atomunun üzerinde bir çift ortaklanmamış elektron varken, Bor (B) merkez atomunun üzerinde hiç ortaklanmamış elektron yoktur. Bu iki molekülün polarite sınıflandırması sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Moleküllerin Gizli Kutupları: Polar ve Apolar Dünyası testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol