10. Sınıf Kimya · Ünite 2
Çözeltilerin Sınıflandırılması: Doygunluk ve İletkenlik
Çözeltileri içerdikleri çözünen madde miktarına ve elektrik akımını iletme durumlarına göre sınıflandırmayı eğlenceli ve pratik yollarla keşfedeceğimiz bir ders.
Kazanım KİM.10.2.7 · 35 dk okuma
Bir bardağa su doldurup içine bir kaşık tuz attığınızı düşünün. Kaşıkla karıştırdığınızda tuz tamamen kaybolur. Peki, bu işlemi peş peşe tekrarlarsanız ne olur? Bir noktadan sonra ne kadar karıştırırsanız karıştırın, attığınız tuzun çözünmediğini ve bardağın dibinde biriktiğini görürsünüz. İşte tam bu an, çözeltilerin sınırlarını keşfettiğimiz andır!
Çözünen Madde Miktarına Göre Sınıflandırma
Kimyada çözeltileri, belirli bir sıcaklıkta içlerinde barındırdıkları çözünen madde miktarına göre üç farklı kategoriye ayırırız:
- Doymamış Çözelti: Belirli bir sıcaklıkta, potansiyel olarak çözebileceği maksimum madde miktarından daha azını çözmüş olan çözeltilerdir. İçine biraz daha madde eklerseniz, onu da rahatlıkla çözebilir.
- Doymuş Çözelti: Belirli bir sıcaklıkta, çözebileceği maksimum maddeyi çözmüş ve kapasitesini tamamen doldurmuş çözeltilerdir.
- Aşırı Doymuş Çözelti: Genellikle çözeltiyi ısıtıp fazladan madde çözdükten sonra çok yavaş soğutulmasıyla elde edilen, normalde çözebileceğinden daha fazlasını barındıran oldukça 'kararsız' çözeltilerdir. Ufak bir sarsıntıda fazlalık kısım aniden dibe çöker (kristallenir).
Elektrik İletkenliğine Göre Sınıflandırma
Bir çözeltinin elektrik akımını iletip iletmemesi, çözünen maddenin suda nasıl dağıldığıyla (karakteriyle) doğrudan ilgilidir. Kanıt kartlarını oluştururken iki ana ölçüt kullanırız:
1. Elektrolit Çözeltiler: Suda çözündüğünde pozitif (katyon) ve negatif (anyon) iyonlarına ayrışan maddelerin oluşturduğu çözeltilerdir. Su içinde serbestçe hareket eden bu iyonlar, elektrik yükünü taşır ve devreyi tamamlar. Yemek tuzu (NaCl) bunun en iyi örneğidir.
2. Elektrolit Olmayan Çözeltiler: Suda iyonlaşmadan, bütün bir molekül olarak çözünen maddelerin oluşturduğu çözeltilerdir. Ortamda yük taşıyacak iyon bulunmadığı için elektrik akımını iletmezler. Şekerli su, bu grubun en bilindik üyesidir.
Özetle; karşınıza çıkan bir kanıt kartında çözeltinin elektriği ilettiği yazıyorsa orada kesinlikle iyonlar vardır. Çözeltiye eklenen madde dibe çöktüyse, o çözelti kesinlikle doymuştur. Öğrendiğimiz bu iki ölçütü birleştirerek doğadaki tüm çözeltileri kolayca sınıflandırabiliriz.