10. Sınıf Kimya · Ünite 2
Çözünürlüğe Etki Eden Faktörler: Katıların ve Gazların Gizemli Davranışları
Katı ve gazların saf sudaki çözünürlüğüne etki eden madde cinsi, sıcaklık ve basınç faktörlerini, vurgun olayı ve soğuk deniz balıkçılığı gibi günlük hayat örnekleriyle inceliyoruz.
Kazanım KİM.10.2.6 · 40 dk okuma
Çözünürlüğün Sırları: Hangi Madde Neden Daha İyi Çözünür?
Saf suda bir maddenin ne kadar çözünebileceğini belirleyen temel kurallar vardır. Çevremizdeki olayları dikkatle gözlemlediğimizde, bu kuralların hayatımızın her alanında işlediğini fark ederiz. Peki, bir maddenin çözünürlüğünü tam olarak ne etkiler? Kendi aramızda yapacağımız tartışmalarda da rahatça görebileceğimiz üç ana faktör vardır: Madde cinsi, sıcaklık ve basınç.
1. Madde Cinsi (Benzer Benzeri Çözer)
Her madde her sıvıda çözünmez. Kimyanın altın kuralı olan 'benzer benzeri çözer' ilkesine göre; su gibi polar yapıdaki çözücüler yine polar yapıdaki maddeleri (veya iyonik tuzları) iyi çözerken, apolar maddeler apolar çözücülerde iyi çözünür.
2. Sıcaklığın Etkisi ve Şaşırtıcı Zıtlıklar
Sıcaklığın çözünürlüğe etkisi, maddenin fiziksel hâline göre tamamen değişir. Katıların ve gazların sıcaklıkla olan ilişkisi adeta zıt karakterli iki kardeş gibidir. Aşağıdaki grafik, bu iki farklı davranışı net bir şekilde özetlemektedir.
- Katılar: Çoğu katının sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça artar. Isı alarak gerçekleşen bu çözünmeye endotermik çözünme diyoruz. (Çok az sayıda katı istisnai olarak ekzotermik çözünebilir)., Gazlar: Bütün gazların sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça daima azalır. Isı vererek gerçekleşen bu olay ekzotermiktir.
Hayatın İçinden Kanıtlar
- Asitli İçecekler: Gazoz veya kolanın üzerinde 'Soğuk içiniz' yazar. Çünkü soğukta karbondioksit gazı suda çok daha iyi çözünür. İçecek ısındıkça çözünmüş gaz uçup gider ve içeceğin tadı bozulur., Soğuk Denizlerde Balıkçılık: Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe deniz suyu soğur. Soğuk sularda balıkçılığın çok daha yaygın ve verimli olmasının ana sebebi, soğuk suyun içinde balıklar için hayati önem taşıyan oksijen gazının daha fazla çözünmüş olmasıdır.
3. Basıncın Gücü ve Hayati Bir Olay: Vurgun
Basınç, katı ve sıvıların çözünürlüğünü neredeyse hiç etkilemezken, gazlar için oyunun kuralını baştan yazar. Bir gazın üzerindeki basınç ne kadar artarsa, sıvının içindeki çözünürlüğü de o kadar artar.