Kan Grupları, Nakiller ve Uyuşmazlıklar: Hayat Kurtaran Uyum

Kan Gruplarının Sırrı: Antijenler ve Antikorlar

"Acil bir durumda rastgele birinden kan alabilir miyiz?" ya da "Anne ve baba arasındaki kan grubu farklılıkları doğacak bebek için bir tehlike yaratır mı?" Bu hayati soruların cevabı, kan hücrelerimizin kimliğinde gizlidir. Kırmızı kan hücrelerimizin (eritrosit) zarında bulunan ve hücreye kimliğini veren özel proteinlere 'antijen' deriz. Vücudumuzun bağışıklık sisteminin, yabancı gördüğü antijenlere karşı plazmada ürettiği savunma proteinlerine ise 'antikor' adı verilir.

ABO ve Rh Sistemleri

İnsanlarda klinik olarak en önemli kan grubu sistemleri ABO ve Rh'dır. A kan grubuna sahipseniz alyuvarlarınızda A antijeni, plazmanızda ise size yabancı olan B antijenine karşı 'Anti-B' antikoru bulunur. Rh sisteminde ise durum daha basittir: Rh pozitif (+) bireylerin alyuvarlarında Rh (D) antijeni vardır, Rh negatif (-) bireylerde ise yoktur. Rh(-) bireyler, kanlarına Rh(+) kan karıştığında hızla Anti-Rh (Anti-D) antikoru üretmeye başlarlar.

Laboratuvarda Kendi Kan Grubumuzu Bulalım!

Kan grubunu tespit etmek oldukça keyifli bir deneydir. Temiz bir cam lam (lamel altı cam) üzerine üç ayrı damla kan damlatılır. Birinciye Anti-A, ikinciye Anti-B, üçüncüye Anti-D serumu eklenir. Eğer kanın kendi içindeki antijen ile dışarıdan damlatılan serumdaki antikor eşleşirse, kan damlasında pütür pütür bir 'çökelme' başlar. Çökelmenin olduğu yer, kanın hangi antijeni taşıdığını ele verir.

Yukarıdaki deney sonucuna göre, Anti-A ve Anti-D damlalarında çökelme olmuştur. Demek ki bu bireyin alyuvarlarında A antijeni ve Rh antijeni bulunmaktadır. Yani kan grubu: A Rh(+)'tir.

Gebelikte Kan Uyuşmazlığı: Eritroblastosis Fetalis

Kan grupları bazen gebelik sırasında anne ve bebek arasında sorun oluşturabilir. Tıpta 'Eritroblastosis fetalis' olarak bilinen Rh uyuşmazlığı, yalnızca ANNE Rh(-), BABA Rh(+) ve BEBEK Rh(+) olduğunda risk oluşturur. İlk hamilelikte bebek ve annenin kanı normal şartlarda birbirine karışmaz. Ancak doğum anında plasentanın ayrılmasıyla bebeğin Rh(+) kan hücrelerinden bir kısmı annenin kanına geçebilir.

Annenin bağışıklık sistemi ilk defa karşılaştığı bu yabancı Rh antijenine karşı hızla 'Anti-Rh' antikorları üretir. İlk bebek sağlıkla doğar ancak anne artık antikor üretmeyi öğrenmiştir. Eğer kadın tekrar hamile kalır ve yeni bebek de Rh(+) olursa, annenin kanındaki hazır antikorlar plasentadan geçerek bebeğin alyuvarlarını parçalamaya başlar. Günümüzde ilk doğumdan hemen sonra anneye yapılan 'uyuşmazlık iğnesi' sayesinde bu antikorların üretimi engellenmekte ve sonraki bebekler tamamen korunabilmektedir.