Online Kolej
Kayıt Ol

12. Sınıf Kimya · Ünite 2

Organik Bileşiklerin Dilini Çözmek: IUPAC Adlandırma Kuralları

Alkol, eter, aldehit, keton, karboksilik asit ve esterlerin IUPAC kurallarına göre sistematik adlandırmasını öğrenerek organik kimyanın evrensel dilini keşfedin.

Kazanım KİM.12.2.10 · 40 dk okuma

Organik Kimyanın Evrensel Diline Giriş

Dünyanın farklı yerlerindeki bilim insanlarının aynı molekülden bahsederken birbirlerini tam olarak anlamaları gerekir. İşte bu karmaşayı önlemek için IUPAC (Uluslararası Temel ve Uygulamalı Kimya Birliği) tarafından belirlenmiş evrensel adlandırma kuralları kullanılır. Bir organik molekülün adı, onun kimliği gibidir ve yapısındaki tüm sırları barındırır.

Adlandırmanın Altın Kuralları

  • Adım 1: Organik bileşikteki fonksiyonel grubu tespit edin. Bu grup, molekülün kimyasal karakterini (alkol, keton, asit vb.) belirler.
  • Adım 2: Fonksiyonel grubu içine alan en uzun sürekli karbon zincirini bulun. Bu sizin ana iskeletinizdir.
  • Adım 3: Karbon zincirini, fonksiyonel grubun bağlı olduğu karbon atomuna en küçük numara gelecek şekilde numaralandırın.
  • Adım 4: Ana zincir dışında kalan yan grupların (dallanmaların) yerlerini numaralarla belirtin ve adlarını alfabetik sıraya göre yazın.
  • Adım 5: Ana zincirdeki karbon sayısına denk gelen alkan adının sonuna, fonksiyonel gruba ait spesifik IUPAC ekini getirin.

Fonksiyonel Gruplar ve 'Soyadları'

Tıpkı aileler gibi organik bileşik gruplarının da kendilerine has soyadları (son ekleri) vardır. Alkoller (-OH) '-ol', aldehitler (-CHO) '-al', ketonlar (-C=O) '-on', karboksilik asitler (-COOH) '-oik asit' ekini alır. Esterler ise '-oat' ekiyle biterken eterler 'alkoksi alkan' formatında adlandırılır.

Alkollerde Özel Bir Durum: Polialkoller

Eğer bir alkol molekülünde birden fazla hidroksil (-OH) grubu bulunuyorsa, adlandırma biraz değişir. Ana zincir adının sonuna hidroksil gruplarının sayısını belirten Latince ekler (-diol, -triol vb.) getirilir. Örneğin gliserin, 3 karbonlu ve her karbonunda birer -OH grubu bulunduran meşhur bir polialkoldür.

CH2(OH)−CH(OH)−CH2(OH)→1,2,3−PropantriolCH_2(OH)-CH(OH)-CH_2(OH) \rightarrow 1,2,3-Propantriol

Görsel İnceleme: Propanon (Aseton)

Keton ailesinin en basit üyesi olan ve günlük hayatta oje çıkarıcı olarak sıkça kullandığımız asetonun molekül yapısını inceleyelim. Toplam 3 karbonu olan bu zincirin tam ortasında (2. karbonda) karbonil grubu yer alır. IUPAC adı ise 2-Propanon veya kısaca Propanon'dur.

O

Dersin Özeti

Organik bileşikleri adlandırmak, kuralları belli olan mantıksal bir yapboz gibidir. Fonksiyonel grubu belirleyip doğru karbon zincirini bulduğunuzda, iskeleti numaralandırır ve ekleri sırasıyla birleştirirsiniz. Bol bol formül inceleyerek bu dedektiflik oyununda ustalaşabilirsiniz!

auto_awesome

Organik Bileşiklerin Dilini Çözmek: IUPAC Adlandırma Kuralları: Alıştırma Soruları

  1. Soru 1

    1. Hangi fonksiyonel grup alkol ailesini temsil eder ve IUPAC adlandırmasında ana zincirin sonuna hangi eki alır?

  2. Soru 2

    2. Aşağıdaki fonksiyonel gruplardan hangileri, yapıları gereği IUPAC adlandırmasında daima karbon zincirinin 1 numaralı karbonunda yer alır?

  3. Soru 3

    3. 4 karbonlu ana zincire sahip, karbonil grubunun ikinci karbonda bulunduğu keton bileşiğinin IUPAC adı aşağıdakilerden hangisidir?

  4. Soru 4

    4. 3 karbonlu ana zincirin her bir karbonunda birer tane hidroksil (-OH) grubu bulunan polialkol bileşiğinin (gliserin) sistematik adı nedir?

  5. Soru 5

    5. '3-metilbütanoik asit' bileşiği incelendiğinde, ana karbon zincirindeki karbon sayısı ve dallanmanın (metil grubunun) bulunduğu karbon numarası sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

1 soru daha seni bekliyor

Ücretsiz kaydol; Organik Bileşiklerin Dilini Çözmek: IUPAC Adlandırma Kuralları testini puanlı çöz, XP kazan ve takıldığın yeri yapay zeka öğretmenine sor.

Ücretsiz Kaydol