3. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 5
Kuvvetin Sihirli Dünyası: İtme, Çekme ve Şekil Değiştirme
Kuvvetin varlıklar üzerindeki etkilerini (itme, çekme, hızlanma, şekil değiştirme) gözlemleyerek ve tahminler yürüterek öğreneceğimiz eğlenceli bir fen dersi.
Kazanım FB.3.5.2 · 30 dk okuma
Kuvvet Nedir?
Sabah uyanıp yorganınızı üstünüzden attığınızda, kapıyı açtığınızda veya çantanızı sırtınıza taktığınızda ne yapıyorsunuz? Aslında her gün farkında olmadan kuvvet kullanıyorsunuz! Kuvvet, cisimleri hareket ettiren, durduran veya şeklini değiştiren itme ve çekme etkisidir.
İtme ve Çekme Kuvveti
- İtme Kuvveti: Çekmeceyi kapatmak, topa vurmak, market arabasını sürmek. • Çekme Kuvveti: Çekmeceyi açmak, ağaçtan elma koparmak, köpeğimizin tasmasını tutmak.
Kuvvetin Cisimler Uzerindeki Etkileri
Kuvvet sadece cisimleri hareket ettirmekle kalmaz, hareketlerine farkli yonler de verebilir. Gelin birlikte gozlemleyelim:
- Hizlanma ve Yavaslama: Bisiklet surerken pedallari daha hizli cevirirsek hizlaniriz. Frene basarsak yavaslar ve dururuz. • Yon Degistirme: Bize dogru gelen bir voleybol topuna ellerimizle vurdugumuzda topun gittigi yonu degistiririz. • Donme ve Sallanma: Parktaki salincagi itersek sallanma hareketi baslar. Ruzgar gulu ise ruzgarin itmesiyle donme hareketi yapar.
Kuvvet Sekil Degistirebilir mi?
Elinize bir oyun hamuru alin ve parmaginizla bastirin. Ne oldu? Oyun hamurunun sekli degisti! Kuvvet uygulayarak bazi cisimlerin seklini degistirebiliriz.
- Sunger, paket lastigi ve yay gibi cisimler esnektir. Kuvvet uygulandiginda sekil degistirir ancak kuvvet kalktiginda eski hallerine donerler. • Oyun hamuru, kagit ve teneke kutu gibi cisimler esnek degildir. Kuvvet uygulandiginda sekilleri kalici olarak degisir.
Tahmin Edelim ve Sonuc Cikaralim
Bir futbol topu dururken ona hafifce vurursak hareket eder. Peki, duvara dogru hizla atarsak ne olur? Duvara carpip yon degistirmesini bekleriz degil mi? Bilim insanlari da tipki sizin gibi once tahmin eder, sonra deneyerek gozlem yaparlar. Gozlem verilerini karsilastirarak tahminlerinin dogru olup olmadigini sorgularlar.
Kuvvetin Sihirli Dünyası: İtme, Çekme ve Şekil Değiştirme: Alıştırma Soruları
1. Market arabasini surmek isteyen Ayse, arabayi ileriye dogru hareket ettirmek icin hangi kuvveti uygulamalidir?
- A) Cekme kuvveti
- B) Itme kuvveti
- C) Sallanma
- D) Donme
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Itme kuvveti
Market arabasini ileri dogru goturmek icin onu kendimizden uzaga dogru itmemiz gerekir.
2. Asagidaki durumlardan hangisinde kuvvet cismin seklini degistirmistir?
- A) Masanin uzerindeki kitabin yerini degistirmek
- B) Oyun hamurundan cicek yapmak
- C) Kapiyi acip odaya girmek
- D) Topa vurarak kaleye atmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Oyun hamurundan cicek yapmak
Oyun hamurundan cicek yapmak, hamura kuvvet uygulayarak onun seklini degistirdigimizin bir gostergesidir.
3. Emre, yokus asagi inen bir kaykaycinin giderek daha hizli gittigini gozlemliyor. Emre bu gozlemine dayanarak asagidaki tahminlerden hangisini yaparsa dogru olur?
- A) Kaykayci yukari dogru ciksaydi hizlanmaya devam ederdi.
- B) Kuvvet uygulanan her cisim sadece yavaslar.
- C) Hareket yonunde uygulanan kuvvet cismin hizlanmasina neden olur.
- D) Yokus asagi inen cisimler hep yon degistirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Hareket yonunde uygulanan kuvvet cismin hizlanmasina neden olur.
Kaykay yokus asagi inerken hareket yonunde kuvvet etki ettigi icin hizlanma hareketi yapar.
4. Elif bir yayi iki ucundan tutup cektiginde yayin uzadigini, biraktiginda ise eski haline dondugunu fark ediyor. Elif'in bu gozleminden cikaracagi en dogru sonuc nedir?
- A) Yaylar kuvvet uygulansa da sekil degistirmezler.
- B) Esnek cisimler kuvvet kalktiginda eski sekline geri doner.
- C) Tum cisimler kuvvet ortadan kalktiginda eski haline doner.
- D) Cekme kuvveti cisimlerin sadece yonunu degistirir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Esnek cisimler kuvvet kalktiginda eski sekline geri doner.
Sunger, lastik ve yay gibi cisimler esnektir. Kuvvet ortadan kalktiginda eski sekillerine donerler.
5. Ruzgarli bir gunde denizde ilerleyen bir yelkenli dusunun. Ruzgar aniden yelkenlinin hareketine ters yonden esmeye baslarsa, yelkenlinin hareketinde nasil bir degisiklik olmasi beklenir?
- A) Yelkenli once yavaslar, sonra durabilir veya ters yonde hareket edebilir.
- B) Yelkenlinin hizi hic degismeden ayni yonde gitmeye devam eder.
- C) Yelkenli aniden hizlanarak denizden havalanir.
- D) Yelkenli oldugu yerde kendi etrafinda donmeye baslar.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Yelkenli once yavaslar, sonra durabilir veya ters yonde hareket edebilir.
Hareket halindeki bir cisme, hareketine ters yonde bir kuvvet uygulanirsa cisim yavaslar, kuvvet yeterince gucluyse durup ters yone gidebilir.