3. Sınıf Matematik · Ünite 1
Parçadan Bütüne: Birim Kesirleri Keşfediyoruz!
Bu derste bir bütünü eş parçalara ayırmayı, birim kesrin ne olduğunu ve sayı doğrusunda nasıl gösterildiğini günlük yaşam örnekleriyle öğreneceğiz.
Kazanım MAT.3.1.10 · 30 dk okuma
Merhaba matematik kâşifleri! Bugün sizinle birlikte çok lezzetli ve eğlenceli bir maceraya çıkacağız. Hiç en yakın arkadaşınızla bir çikolatayı veya en sevdiğiniz pizzayı tam ortadan bölüşmek zorunda kaldınız mı? İşte tam da bu anlarda matematiğin harika bir konusu olan 'Kesirler' devreye giriyor!
Bir Bütünü Eş Parçalara Ayırmak
Fırından yeni çıkmış sıcacık bir pizza düşünün. Bu pizza hiç kesilmediğinde bir 'bütün'dür. Eğer biz bu pizzayı dilimlersek parçalar elde ederiz. Ancak matematikte kesirlerden bahsetmemiz için, kestiğimiz bu parçaların hepsinin tamamen aynı büyüklükte, yani 'eş' olması gerekir. Aşağıdaki pizzayı 4 eş parçaya böldük ve bir dilimini senin için ayırdık!
Birim Kesir Nedir?
Bir bütünü eş parçalara ayırdığımızda, bu eş parçalardan sadece bir tanesini (1 parçasını) gösteren kesre 'birim kesir' diyoruz. Örneğin, anneniz harika bir kek yaptı ve onu 6 eşit dilime böldü. Siz bu dilimlerden sadece 1 tanesini tabağınıza aldığınızda, aslında o kekin birim kesri kadarını almış olursunuz!
Kesirleri yazarken ortada bir çizgi bulunur; buna kesir çizgisi deriz. Çizginin altındaki sayıya 'payda' denir ve bütünün kaç eş parçaya bölündüğünü gösterir. Çizginin üstündeki sayıya ise 'pay' denir ve kaç parça aldığımızı gösterir. Birim kesirlerde pay her zaman 1'dir. Şimdi bir çikolata çubuğunun 5 eş parçaya bölündüğünü ve 1 parçasının renklendirildiğini aşağıdaki modelde görelim:
Sayı Doğrusunda Birim Kesirler
Birim kesirleri sadece şekillerle değil, sayı doğrusu üzerinde de gösterebiliriz. Birim kesirler her zaman 0 ile 1 arasındadır. Neden mi? Çünkü bir tamdan (1'den) daha küçüktürler ama hiçlikten (0'dan) daha büyüktürler. Bir tamı parçalıyoruz!
Örneğin, dörtte bir birim kesrini sayı doğrusunda gösterelim. 0 ile 1 arasını 4 eşit parçaya (aralığa) böleriz. 0'dan sonra attığımız ilk adımımız bizim birim kesrimizin yeridir.
Özetle; birim kesirler bütünü oluşturan temel yapı taşlarıdır. Bütünü kaç eş parçaya bölerseniz bölün, aldığınız o tek bir parça daima birim kesri ifade eder. Şimdi öğrendiklerimizi pekiştirmek için sorulara geçelim!