4. Sınıf Matematik · Ünite 1
Paydaları Eşit Kesirlerin Eğlenceli Dünyası: Toplama ve Çıkarma
Bu derste paydaları eşit olan kesirleri modeller yardımıyla toplayıp çıkarmayı öğreneceğiz. Dilimlerin büyüklüğü değişmediğinde işlemlerin ne kadar mantıklı ve kolay olduğunu keşfedeceksin!
Kazanım MAT.4.1.11 · 30 dk okuma
Lezzetli Bir Başlangıç!
Merhaba sevgili matematik kâşifi! Bugün seninle en sevdiğin yiyecekleri, örneğin kocaman bir pizzayı ya da nefis bir çikolatayı arkadaşlarımızla paylaşmanın matematiğini öğreneceğiz. Kesirler aslında bir bütünü tamamen birbirine eşit parçalara ayırmak demektir. Peki, eş parçalara ayrılmış iki farklı tabaktaki dilimleri birleştirirsek veya bir kısmını yersek ne olur? Hadi modellerle inceleyelim!
Paydaları Eşit Kesirleri Toplamak
Düşün ki elinde 8 eş dilime ayrılmış dev bir çikolata var. Sen bu çikolatanın 2 dilimini yedin. Kardeşin ise aynı boyuttaki dilimlerden 3 tane yedi. İkiniz toplamda çikolatanın kaçta kaçını yediniz? Aşağıdaki şekli inceleyelim:
Senin yediğin kısım kesir olarak 2/8 (sekizde iki). Kardeşinin yediği kısım ise 3/8 (sekizde üç). Dikkat edersen parçaların büyüklüğü tamamen aynı, yani paydalarımız 8. Madem dilim boyutları aynı, sadece kaç dilim yediğimizi toplamamız yeterlidir: 2 dilim + 3 dilim = 5 dilim! Matematiksel olarak bunu şu şekilde ifade ederiz:
Paydaları Eşit Kesirlerde Çıkarma İşlemi
Şimdi de çıkarma işlemi yapalım. Annem bir keki 6 eş dilime böldü ve masaya koydu. Bu kekin tamamını 6/6 olarak gösterebiliriz. Sen okuldan gelip bu nefis kekin 2 dilimini (yani 2/6'sını) yedin. Geriye kekin ne kadarı kaldı?
Başlangıçta tabakta 6 eş dilim vardı, 2 dilim azaldı (midenize gitti!) ve geriye 4 dilim kaldı. Dikkat ettiysen, kalan dilimlerin büyüklüğü yine aynı. Bu yüzden paydamız yine 6 olarak kaldı.
Toparlayalım
İster elma, ister kâğıt şerit, istersek de çikolata modelleri kullanalım; eş parçalara ayrılmış bir bütünde (yani aynı paydaya sahip kesirlerde) toplama ve çıkarma yaparken sadece payları (üstteki sayıları) toplayıp çıkarırız. Mantık çok basittir: Payda dilimin boyutunu, pay ise o boyuttaki dilimden elimizde kaç tane olduğunu söyler. Şimdi bu mantığı kullanarak aşağıdaki soruları çözme zamanı!