5. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ortak Mirasımız
Geçmişin İzinde: Zaman, Toprak ve Anadolu
MÖ ve MS kavramlarını öğrenip tarihte yolculuğa çıkıyoruz. Göbeklitepe, Çatalhöyük, Çayönü ve Hacılar gibi ilk yerleşimleri inceleyerek kültürel mirasımıza sahip çıkmanın önemini kavrıyoruz.
Kazanım SB.5.3.2 · 40 dk okuma
Zaman Yolculuğuna Hazır Mısınız?
Merhaba genç tarihçiler! Bugün hep birlikte geçmişe, çok ama çok eskiye doğru bir zaman yolculuğuna çıkıyoruz. Geçmişte yaşamış insanların neler yaptığını, nerede yaşadıklarını ve neye inandıklarını hiç merak ettiniz mi? İşte bu derste, toprağın altında yatan büyük sırları birlikte keşfedeceğiz.
Tarih Şeridi: MÖ, Milat ve MS Ne Demek?
Tarihi olayları sıraya koymak ve zamanı anlamak için bir zaman çizelgesi, yani tarih şeridi kullanırız. Bu şeridin tam ortasında sıfır noktası vardır. Bu sıfır noktasına 'Milat' diyoruz ve bu tarih Hz. İsa'nın doğumu olarak kabul ediliyor. Milattan önceki yıllara kısaca MÖ, Milattan sonraki yıllara ise MS deriz. Biz şu an MS döneminde yaşıyoruz. MÖ döneminde yıllar sıfıra yaklaştıkça küçülür, MS döneminde ise günümüze yaklaştıkça büyür.
Toprağın Altındaki Sırlar: Arkeoloji ve Höyük
Peki, yazının bile olmadığı o çok eski dönemleri nasıl biliyoruz? İşte burada devreye arkeoloji, yani kazı bilimi giriyor. Arkeologlar, geçmişte yaşamış insanlara ait eşyaları, evleri ve tapınakları toprağı iğneyle kazar gibi dikkatlice çıkarırlar. Yapılan bu titiz çalışmalara arkeolojik kazı denir. Eski yerleşim yerlerinin zamanla yıkılıp üst üste birikmesiyle oluşan toprak tepelere ise höyük adı verilir.
İnsanlığın Sıfır Noktası: Göbeklitepe
Şimdi Şanlıurfa'ya gidiyoruz. Burada dünyanın bilinen en eski inanç merkezi olan Göbeklitepe bulunuyor. T şeklinde devasa taş sütunların üzerinde çeşitli hayvan kabartmaları var. Göbeklitepe, insanların daha yerleşik hayata tam geçmeden önce bile büyük tapınaklar inşa edebildiğini kanıtlayarak dünyadaki tüm tarih kitaplarını baştan yazdırdı!
Anadolu'nun İlk Evleri: Çayönü, Çatalhöyük ve Hacılar
Anadolu, insanlığın ilk yerleşim yerlerinden bazılarına ev sahipliği yapar. Örneğin Diyarbakır'daki Çayönü, insanların tarım yapmayı denediği ilk yerlerden biridir. Burdur'daki Hacılar höyüğünde ise insanların çok güzel ve süslü çanak çömlekler yaptığı ortaya çıkarılmıştır.
Mirasımıza Sahip Çıkalım
Ülkemizdeki bu eşsiz tarihi yerler ve arkeolojik kazı alanları, sadece eski taşlardan ve topraktan ibaret değildir. Onlar, insanlığın ortak hafızası ve ülkemizin paha biçilemez hazineleridir. Bu somut kültürel mirası korumak, eserlere zarar vermemek ve bu mirasa sahip çıkmak hepimizin en önemli vatanseverlik görevlerinden biridir.
Geçmişin İzinde: Zaman, Toprak ve Anadolu: Alıştırma Soruları
1. Tarih şeridinde sıfır (0) noktası olarak kabul edilen ve Hz. İsa'nın doğumu olarak bilinen kavram aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Yüzyıl
- B) Milat
- C) Höyük
- D) Arkeoloji
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Milat
Tarih şeridinde başlangıç noktası olarak kabul edilen ve sıfır (0) ile gösterilen kavrama Milat denir.
2. Dünyanın bilinen en eski inanç merkezi (tapınağı) olarak kabul edilen ve Şanlıurfa ilimizde yer alan tarihi mekân neresidir?
- A) Çatalhöyük
- B) Hacılar
- C) Göbeklitepe
- D) Çayönü
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Göbeklitepe
Şanlıurfa'da bulunan Göbeklitepe, devasa taş sütunlarıyla bilinen en eski inanç merkezidir.
3. Arkeologlar toprağı dikkatlice kazarak eski dönemlerde yaşamış insanların eşyalarını, evlerini ve iskeletlerini bulurlar. Buna göre aşağıdakilerden hangisi çok eski dönemlere ait arkeolojik kazılar sonucunda elde edilebilecek bir buluntu olamaz?
- A) Topraktan yapılmış çanak ve çömlekler
- B) İnsanların seslerinin kaydedildiği kasetler
- C) Tarımda kullanılan taştan aletler
- D) Hayvan resimleri çizilmiş duvarlar
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İnsanların seslerinin kaydedildiği kasetler
Çok eski dönemlerde ses kayıt cihazları veya kasetler icat edilmediği için arkeolojik kazılarda böyle bir buluntuya rastlanması imkânsızdır.
4. Konya'da bulunan Çatalhöyük'te evler birbirine bitişik yapılmış ve sokaklara yer verilmemiştir. İnsanlar evlerine çatılardaki deliklerden merdivenle girip çıkmıştır. Bu mimari yapının temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Evleri daha ucuza inşa etmek
- B) Vahşi hayvanlardan ve dış tehlikelerden korunmak
- C) Güneş ışığından daha fazla yararlanmak
- D) Komşularla daha kolay iletişim kurmak
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Vahşi hayvanlardan ve dış tehlikelerden korunmak
Çatalhöyük sakinleri, kapı kullanmayıp evlere çatıdan girerek kendilerini vahşi hayvanlara ve tehlikelere karşı korumayı amaçlamışlardır.
5. Tarih şeridinde Milattan Önce (MÖ) yıllar günümüzden geçmişe doğru gidildikçe rakamsal olarak büyür. Buna göre aşağıdaki tarihlerden hangisi günümüze en uzak olan, yani en eski tarihtir?
- A) MÖ 100
- B) MS 2000
- C) MÖ 3000
- D) MS 10
Cevabı göster
Doğru cevap: C) MÖ 3000
Milattan Önce (MÖ) dönemde sayı ne kadar büyükse, tarih o kadar eskidir. Bu nedenle MÖ 3000, verilen seçenekler içindeki en eski tarihtir.