6. Sınıf Matematik · Ünite 1
Uzunlukları Ölçelim: Metrik Sistem ve Ondalık Gösterimler
Türkiye'de metrik sisteme geçişin hikâyesini öğrenecek, uzunluk ölçü birimlerini birbirine dönüştürecek ve ölçümlerimizi ondalık gösterimlerle ifade edeceğiz.
Kazanım MAT.6.1.7 · 40 dk okuma
Merhaba Genç Kaşifler! Uzunlukların Dünyasına Hoş Geldiniz.
Hiç merak ettiniz mi, eskiden insanlar uzunlukları nasıl ölçerdi? Karış, kulaç, adım... Fakat herkesin karışı farklı olduğu için bu durum pazarda, inşaatta ve bilimde epey karışıklığa yol açıyordu! Dünyanın ortak bir ölçü diline ihtiyacı vardı ve böylece standart olan 'Metrik Sistem' doğdu.
Türkiye'de Metrik Sisteme Geçiş ve Dünyadaki Durum
Cumhuriyetimizin ilanından sonra, 1931 yılında ülkemizde çok önemli bir adım atıldı. Eskiden kullanılan ve kişiden kişiye değişebilen 'arşın', 'endaze' gibi birimler yerine, tüm dünyayla uyumlu olan metrik sisteme (metre, santimetre, kilometre vb.) geçtik. Böylece ticaret ve mühendislikte büyük bir kolaylık sağlandı.
Peki tüm dünya metrik sistemi mi kullanıyor? Hayır! Amerika Birleşik Devletleri gibi bazı ülkeler günlük hayatlarında hâlâ 'inç', 'ayak' (foot) veya 'mil' gibi metrik olmayan birimler kullanmaktadır. Hatta bazı uluslararası uzay görevlerinde, mühendislerin farklı ölçü sistemleri kullanması nedeniyle hesaplama hataları bile yaşanmıştır!
Tahmin Et ve Ölç!
Matematikte iyi bir tahmin yeteneği çok önemlidir. Şimdi oturduğunuz sıranın uzunluğunu tahmin edin. Belki 1 metre, belki de 80 santimetre... Tahmininizi kaydettikten sonra bir şerit metre alıp gerçekten ölçün. Peki ya ölçtüğünüzde tam 1 metre çıkmazsa ne olacak? Örneğin sıranızın boyu 1 metre 20 santimetre çıkabilir. İşte tam burada 'ondalık gösterimler' imdadımıza yetişiyor!
Ölçümlerde Ondalık Gösterim ve Basamak Değeri
Günlük hayatta ölçümler her zaman tam sayı çıkmaz. 1 metre 25 santimetre uzunluğundaki bir tahtayı sadece 'metre' cinsinden ifade etmek istersek, ondalık gösterimleri kullanırız.
Buradaki virgül, tam kısımla ondalık kısmı birbirinden ayırır. Virgülün sağındaki ilk basamak onda birler basamağıdır. Metrenin onda biri 'desimetre' (dm) olduğu için bu basamak desimetreyi temsil eder. İkinci basamak yüzde birler basamağıdır ve metrenin yüzde biri olan 'santimetre'yi (cm) temsil eder. Üçüncü basamak ise binde birler basamağıdır ve 'milimetre'yi (mm) gösterir. Yani metrenin ast katları, aslında ondalık basamakların ta kendisidir!
Örneğin, 3,48 metre demek; 3 tam metre, onda birler basamağında 4 (yani 4 dm) ve yüzde birler basamağında 8 (yani 8 cm) var demektir. Bu da toplamda 3 metre 48 santimetreye denk gelir.
Uzunluk Ölçü Birimleri ve Dönüşümler
Uzunluk ölçüleri temel birimimiz olan metrenin etrafında şekillenir. Metrenin üst katları (kilometre, hektometre, dekametre) ve ast katları (desimetre, santimetre, milimetre) vardır. Birimler arasında dönüşüm yaparken her basamakta 10 ile çarpar veya 10'a böleriz. Metreyi santimetreye çevirirken iki basamak aşağı indiğimiz için 100 ile çarparız.