6. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ünite 2
Dünyadaki Yerimiz: Mutlak ve Göreceli Konum
Ülkemizin, kıtaların ve okyanusların dünya üzerindeki yerini mutlak (matematik) ve göreceli (özel) konum kavramlarıyla öğreniyoruz.
Kazanım SB.6.2.1 · 40 dk okuma
Dünyadaki Adresimizi Nasıl Buluruz?
Bir arkadaşınızın evini ilk defa ararken sokak ve kapı numarasına ihtiyaç duyarsınız. Peki, koca dünyada bir ülkenin, dağın veya okyanusun tam olarak nerede olduğunu nasıl tarif ederiz? İşte coğrafyada bir yerin adresini belirlemek için 'konum' kavramını kullanıyoruz. Konum sayesinde Dünya üzerindeki her noktanın kendine ait bir kimliği olur.
Mutlak (Matematik) Konum Nedir?
Dünya'yı enine ve boyuna kestiği varsayılan hayali çizgiler vardır. Yeri tam ortadan ikiye ayıran yatay çizgiye Ekvator, dikey olarak yukarıdan aşağıya inen temel çizgiye ise Başlangıç Meridyeni (Greenwich) diyoruz. Bir yerin bu temel çizgilere göre nerede olduğunu sayılar ve dereceler kullanarak belirtmeye mutlak konum denir.
Türkiye'nin Mutlak Konumu
Güzel ülkemiz Türkiye, Ekvator'un kuzeyinde yer alır; yani Kuzey Yarım Küre'dedir. Aynı zamanda Greenwich'in doğusunda, Doğu Yarım Küre'de bulunur. Türkiye'nin kesin adresini matematiksel olarak şöyle ifade ederiz:
Göreceli (Özel) Konum Nedir?
Göreceli konum, bir yerin çevresindeki denizlere, dağlara, önemli ticaret yollarına, kıtalara ve komşu ülkelere göre nerede bulunduğudur. Bu tıpkı bir arkadaşınıza 'Benim evim okulun karşısında, fırının hemen yanında' demek gibidir. Yani çevremizdeki özel detayları kullanırız.
Türkiye'nin Göreceli Konumu
Ülkemiz dünyada eşi benzeri olmayan bir göreceli konuma sahiptir. Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan çok önemli bir köprü görevindedir. Üç tarafı Karadeniz, Ege Denizi ve Akdeniz ile çevrilidir. İstanbul ve Çanakkale gibi dünya ticareti için çok kritik iki boğaza sahiptir. Ayrıca zengin enerji kaynaklarına sahip Orta Doğu ülkeleri ile komşudur.
Kıtalar ve Okyanuslar
Dünya yüzeyindeki devasa kara parçalarına kıta, bu kıtaları birbirinden ayıran dev su kütlelerine ise okyanus diyoruz. Dünyamızda 7 tane kıta bulunur: Asya, Avrupa, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antarktika ve Okyanusya. Ayrıca 3 büyük okyanus vardır: Büyük Okyanus (Pasifik), Atlas Okyanusu ve Hint Okyanusu. Kıtaların okyanuslara göre yerleri onların göreceli konumunu belirler. Örneğin; Kuzey ve Güney Amerika kıtalarının doğusunda Atlas Okyanusu, batısında ise Büyük Okyanus yer alır.
Özet
Bir ülkenin Ekvator ve başlangıç meridyenine göre sayısal değerlerle ifade edilen yeri 'mutlak konum', çevresindeki kıtalara, denizlere ve özelliklere göre durumu ise 'göreceli konum' olarak adlandırılır. Türkiye hem mutlak hem de göreceli konumu sayesinde dünyada çok kilit bir noktada yer almaktadır.
Dünyadaki Yerimiz: Mutlak ve Göreceli Konum: Alıştırma Soruları
1. Aşağıdakilerden hangisi bir yerin mutlak (matematik) konumunu tanımlarken kullanılır?
- A) Komşu olduğu ülkeler
- B) Denizlere olan uzaklığı
- C) Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre yeri
- D) Önemli ticaret yollarına yakınlığı
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Ekvator'a ve başlangıç meridyenine göre yeri
Mutlak konum, bir yerin Ekvator'a (paralel) ve başlangıç meridyenine (boylam) göre sayısal değerlerle ifade edilen matematiksel konumudur. Diğer seçenekler göreceli konumu tanımlar.
2. Dünya üzerindeki büyük kara parçalarına kıta denir. Aşağıdakilerden hangisi dünyamızdaki 7 kıtadan biri DEĞİLDİR?
- A) Asya
- B) Avrupa
- C) Grönland
- D) Afrika
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Grönland
Grönland dünyanın en büyük adasıdır ancak bir kıta olarak kabul edilmez. Asya, Avrupa ve Afrika ise kıtadır.
3. Ayşe Öğretmen sınıfta, 'Ülkemiz Asya ve Avrupa kıtalarını birbirine bağlayan, üç tarafı denizlerle çevrili önemli bir köprü konumundadır' demiştir. Ayşe Öğretmen Türkiye'nin hangi özelliğinden bahsetmektedir?
- A) Mutlak konumundan
- B) Göreceli (özel) konumundan
- C) Ekvator'a olan uzaklığından
- D) Kuzey Yarım Küre'de yer almasından
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Göreceli (özel) konumundan
Kıtalara, denizlere veya komşulara göre konum bildiren ve ülkeye has özellikler taşıyan ifadeler göreceli (özel) konum olarak adlandırılır.
4. Türkiye'nin mutlak konumu dikkate alındığında aşağıdaki koordinatlardan hangisi ülkemizin yerini doğru bir şekilde gösterir?
- A) 26°-45° Kuzey Paralelleri, 36°-42° Doğu Meridyenleri
- B) 36°-42° Güney Paralelleri, 26°-45° Batı Meridyenleri
- C) 36°-42° Kuzey Paralelleri, 26°-45° Doğu Meridyenleri
- D) 26°-45° Güney Paralelleri, 36°-42° Batı Meridyenleri
Cevabı göster
Doğru cevap: C) 36°-42° Kuzey Paralelleri, 26°-45° Doğu Meridyenleri
Ülkemiz 36°-42° Kuzey paralelleri ile 26°-45° Doğu meridyenleri arasında yer almaktadır. Bu durum Ekvator'un kuzeyinde ve Greenwich'in doğusunda bulunduğumuzu kanıtlar.
5. Aşağıdaki özelliklerden hangisi Türkiye'nin göreceli (özel) konumunun ortaya çıkardığı bir sonuç DEĞİLDİR?
- A) İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahip olması
- B) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
- C) Petrol zengini Orta Doğu ülkelerine komşu olması
- D) Asya ve Avrupa arasında transit ticaret yolları üzerinde bulunması
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Dört mevsimin belirgin olarak yaşanması
Dört mevsimin belirgin yaşanması, ülkemizin Ekvator'a olan uzaklığıyla (orta kuşakta bulunmasıyla) yani mutlak konumuyla ilgilidir. Diğer seçeneklerin tamamı ülkemizin çevresindeki unsurlara (göreceli konuma) bağlıdır.