7. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 7
Ekosistemin Gizli Ağı: Kim Kimi Yiyor?
Canlılar arasındaki beslenme ilişkilerini, üretici, tüketici ve ayrıştırıcı kavramlarını keşfederek doğadaki kusursuz dengeyi öğrenelim.
Kazanım FB.7.7.1 · 25 dk okuma
Doğadaki Büyük Ziyafet!
Hiç ormanda yürürken bir yaprağı kemiren tırtıl veya bir sineği yakalayan kurbağa gördün mü? Doğada her canlının hayatta kalmak için enerjiye, yani besine ihtiyacı vardır. Canlılar arasındaki bu 'kim kimi yiyor' ilişkisine besin zinciri adını veriyoruz.
Besin Zincirinin Halkaları: Üreticiler, Tüketiciler ve Ayrıştırıcılar
Bir ekosistemde canlılar beslenme şekillerine göre üç temel gruba ayrılır. Bunlardan ilki 'Üreticiler'dir. Üreticiler kendi besinini kendi üreten canlılardır. Bitkiler, su yosunları ve bazı bakteriler güneş enerjisini kullanarak yemek yaparlar. Bir besin zinciri her zaman üreticilerle başlar!
İkinci grup olan 'Tüketiciler', kendi besinini üretemeyip dışarıdan hazır alan canlılardır. Sadece ot yiyenler otçul (inek, tavşan vb.), sadece et yiyenler etçil (aslan, kartal vb.) ve hem ot hem et yiyenler hepçil (insan, ayı vb.) olarak alt gruplara ayrılırlar.
Son grubumuz ise 'Ayrıştırıcılar'dır, yani doğanın geri dönüşüm işçileri! Mantarlar ve bazı mikroorganizmalar, ölü bitki ve hayvan kalıntılarını parçalayarak toprağa karıştırır. Böylece üreticiler için tekrar kullanılabilir mineraller sağlarlar.
Zincirler Birleşiyor: Besin Ağı
Gerçek hayatta işler tek bir düz çizgi halinde ilerlemez. Bir çekirgeyi sadece kurbağa yemez; bir fare veya örümcek de yiyebilir. Aynı şekilde bir kurbağa sadece çekirge değil, sinek de yer. Birçok besin zincirinin iç içe geçmesiyle oluşan daha karmaşık yapıya 'Besin Ağı' diyoruz.
Besin ağındaki herhangi bir canlının sayısındaki artış veya azalış, ağdaki diğer tüm canlıları dolaylı da olsa etkiler. Bu, doğadaki hiyerarşik ilişkinin ve mükemmel dengenin en güzel örneğidir.
Ekosistemin Gizli Ağı: Kim Kimi Yiyor?: Alıştırma Soruları
1. Besin zinciri aşağıdakilerden hangisi ile başlamak zorundadır?
- A) Etçil tüketiciler
- B) Ayrıştırıcılar
- C) Otçul tüketiciler
- D) Üreticiler
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Üreticiler
Tüm ekosistemlerde besin zincirleri, kendi besinini üretebilen ve güneş enerjisini kullanan 'üreticiler' (örneğin bitkiler) ile başlar.
2. Aşağıdaki canlılardan hangisi doğada 'ayrıştırıcı' görevini üstlenir?
- A) Mantar
- B) Su yosunu
- C) Tırtıl
- D) İnek
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Mantar
Mantarlar ve bazı bakteriler, ölü organizmaları parçalayarak toprağa katan doğanın ayrıştırıcılarıdır. Su yosunu üretici, tırtıl ve inek ise tüketicidir.
3. 'Havuç -> Tavşan -> Tilki' şeklinde kurulan bir besin zincirinde, bölgedeki tavşan sayısının bulaşıcı bir hastalık yüzünden hızla azaldığı gözlemleniyor. Bu durumda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?
- A) Havuçların sayısı azalır.
- B) Tilkilerin sayısı artar.
- C) Havuçların sayısı artar, tilkilerin sayısı azalır.
- D) Tilkiler doğrudan havuç ile beslenmeye başlar.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Havuçların sayısı artar, tilkilerin sayısı azalır.
Tavşanlar azalırsa onları yiyen tilkiler aç kalır ve sayıları azalır. Tavşanlar tarafından yenen havuçlar ise daha az tüketileceği için sayıca artış gösterir.
4. Bir 'besin ağı' ile ilgili verilen bilgilerden hangisi doğrudur?
- A) Besin ağı, sadece deniz ekosistemlerinde görülür.
- B) İç içe geçmiş birden fazla besin zincirinden oluşur.
- C) Besin ağlarında üretici canlılar bulunmaz.
- D) Sadece ayrıştırıcı canlılar arasındaki ilişkiyi gösterir.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) İç içe geçmiş birden fazla besin zincirinden oluşur.
Doğada bir canlı tek bir türle beslenmez ve tek bir türün avı olmaz. Besin zincirlerinin karmaşık bir şekilde birbirine bağlanmasına besin ağı denir.
5. Geniş bir orman ekosisteminde 'Ot -> Çekirge -> Fare -> Yılan -> Kartal' şeklinde bir besin zinciri bulunmaktadır. İnsan müdahalesiyle ortamdaki yılanların tamamen yok edilmesi durumunda ekosistemdeki denge nasıl etkilenir?
- A) Farelerin sayısı artar, çekirgelerin sayısı azalır.
- B) Kartalların sayısı artar, farelerin sayısı azalır.
- C) Otların sayısı hızla artar.
- D) Kartallar aniden üretici konumuna geçer.
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Farelerin sayısı artar, çekirgelerin sayısı azalır.
Yılanlar yok olursa, yılanların yediği farelerin sayısı artar. Artan fareler çok daha fazla çekirge yiyeceği için çekirge popülasyonu hızla azalır. Yılan bulamayan kartallar da bu durumdan olumsuz etkilenir.