7. Sınıf Sosyal Bilgiler · Ünite 4
Devletin Güçleri: Yasama, Yürütme ve Yargı Macerası
Türkiye Cumhuriyeti'nin yönetim yapısını, kuvvetler ayrılığı ve birliğini, Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi'nin özelliklerini keşfediyoruz.
Kazanım SB.7.4.2 · 40 dk okuma
Devletin Üç Sihirli Gücü
Bir futbol maçı hayal edelim. Birileri maçın kurallarını yazar, birileri oyuncu olarak bu kurallara göre maçı oynar, bir hakem ise kurallara uyulup uyulmadığını denetler. İşte bir ülkenin yönetimi de tıpkı bu maça benzer! Devletin işleyişini sağlayan, birbirini tamamlayan üç temel güç vardır: Yasama, Yürütme ve Yargı.
- YASAMA: Ülkenin anayasasına uygun olarak kanun (yasa) yapma, değiştirme veya kaldırma yetkisidir. Ülkemizde bu yetki Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından kullanılır.
- YÜRÜTME: TBMM'nin çıkardığı yasaları uygulama ve ülkeyi yönetme yetkisidir. Eğitimden sağlığa tüm hizmetlerin yürütülmesi bu gücün elindedir. Günümüzde bu yetki Cumhurbaşkanına aittir.
- YARGI: Toplum içindeki anlaşmazlıkları çözme ve kanunlara uymayanları cezalandırma yetkisidir. Ülkemizde yargı yetkisini bağımsız ve tarafsız mahkemeler kullanır.
Güçlerin Dağılımı: Ayrılık mı, Birlik mi?
Eğer yasa yapanlar, uygulayanlar ve yargılayanlar birbirinden tamamen farklı organlarsa buna 'Kuvvetler Ayrılığı' deriz. Bu sistemde kurumlar birbirini denetler, kimse tek başına sınırları aşamaz ve böylece adaletsizlik önlenmiş olur. Ancak tüm bu güçler tek bir elde veya tek bir kurumda toplanmışsa buna 'Kuvvetler Birliği' adını veriyoruz.
Tarihimizde Kuvvetler Birliği Neden Kullanıldı?
Cumhuriyetimizin kurulduğu o ilk zorlu yılları, yani Kurtuluş Savaşı dönemini düşünelim. TBMM hem yasama hem de yürütme yetkilerini kendinde toplamıştı. Peki neden? Çünkü düşmanla savaşılırken kararların çok hızlı alınması ve anında uygulanması gerekiyordu. Uzun uzun tartışacak vakit yoktu! Yani kuvvetler birliği, o günün olağanüstü savaş şartlarının zorunlu bir sonucuydu.
Günümüzde Türkiye Cumhuriyeti Yönetimi
Bugün ülkemizde 'Cumhurbaşkanlığı Hükûmet Sistemi' uygulanmaktadır. Bu yeni sistemde kuvvetler ayrılığı ilkesi çok daha net bir şekilde görülür. Halk, sandığa gittiğinde hem yasama görevini yapacak milletvekillerini (TBMM) hem de yürütme görevini üstlenecek Cumhurbaşkanını doğrudan ve ayrı ayrı seçer. Mahkemeler ise tamamen bağımsızlığını koruyarak adaleti sağlamaya devam eder.
Devletin Güçleri: Yasama, Yürütme ve Yargı Macerası: Alıştırma Soruları
1. Ülkemizde devletin kurallarını koymak anlamına gelen 'yasa yapma' görevini üstlenen kurum aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bağımsız Mahkemeler
- B) Cumhurbaşkanı
- C) Türkiye Büyük Millet Meclisi
- D) Bakanlıklar
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Türkiye Büyük Millet Meclisi
Yasama, yani kanun (yasa) yapma, değiştirme ve kaldırma yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) aittir.
2. Devletin işleyişini ve yönetimini sağlayan üç temel güç aşağıdakilerin hangisinde doğru olarak bir arada verilmiştir?
- A) Eğitim, Sağlık, Güvenlik
- B) Yasama, Yürütme, Yargı
- C) Tarım, Sanayi, Ticaret
- D) İl, İlçe, Köy
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Yasama, Yürütme, Yargı
Devletin varlığını sürdürebilmesi ve toplumu düzenleyebilmesi için gereken üç temel sihirli güç Yasama, Yürütme ve Yargı organlarıdır.
3. Kurtuluş Savaşı yıllarında Türkiye Büyük Millet Meclisi, yasama ve yürütme yetkilerini kendisinde toplayarak 'kuvvetler birliği' ilkesini benimsemiştir. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Demokratik bir yönetim kurmak istemesi
- B) Mahkemelerin sayısını artırmak ve güçlendirmek
- C) Diğer ülkelerle ticaret anlaşmaları yapabilmek
- D) Savaş ortamında çok hızlı kararlar alıp hemen uygulamak
Cevabı göster
Doğru cevap: D) Savaş ortamında çok hızlı kararlar alıp hemen uygulamak
Savaş gibi olağanüstü durumlarda uzun tartışmalara vakit yoktur. TBMM, düşmana karşı vakit kaybetmemek ve hızlıca eyleme geçmek için güçleri tek elde toplamıştır.
4. Bir ülkede yasalar meclis tarafından çıkarılıyor, çıkarılan yasalar cumhurbaşkanı tarafından uygulanıyor ve uyuşmazlıklar bağımsız mahkemelerce çözülüyorsa, bu ülkede aşağıdaki ilkelerden hangisinin uygulandığı söylenebilir?
- A) Kuvvetler Birliği
- B) Kuvvetler Ayrılığı
- C) Monarşi
- D) Merkeziyetçilik
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Kuvvetler Ayrılığı
Yasama, yürütme ve yargı güçlerinin birbirine karışmadan farklı organlar tarafından üstlenilmesi durumuna kuvvetler ayrılığı adı verilir.
5. Kuvvetler birliği sistemi, olağanüstü durumlarda devlete hız kazandırsa da normal zamanlarda demokratik yönetimler tarafından tercih edilmez. Bunun en önemli sebebi (dezavantajı) aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Kararların çok yavaş ve zor alınmasına sebep olması
- B) Meclisin yasa yapma sürecini tamamen ortadan kaldırması
- C) Gücü elinde tutan kişi veya kurumun denetlenmesini zorlaştırarak hak ihlallerine yol açabilmesi
- D) Devletin yaptığı ekonomik harcamaları gereksiz yere artırması
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Gücü elinde tutan kişi veya kurumun denetlenmesini zorlaştırarak hak ihlallerine yol açabilmesi
Kuvvetler birliğinde gücü sınırlandıracak veya denetleyecek başka bir kurum bulunmadığı için otoriterleşme ve adaletsizlik (hak ihlali) riski oldukça yüksektir.