8. Sınıf Fen Bilimleri · Ünite 3
Doğanın Gizli Silahı: Adaptasyon ve Hayatta Kalma Sanatı
Canlıların değişen çevre koşullarında nasıl hayatta kaldığını, adaptasyon, doğal seçilim ve varyasyon kavramlarıyla keşfedeceğiz.
Kazanım FB.8.3.4 · 30 dk okuma
Hayatta Kalma Sanatına Hoş Geldiniz!
Hiç düşündünüz mü? Kutup ayıları bembeyaz karların ortasında neden beyaz bir posta sahiptir? Ya da develerin çölde günlerce susuz kalabilmesini sağlayan sır nedir? Doğada canlılar amansız bir mücadele içindedir ve bu mücadelenin tek bir kuralı vardır: Yaşadığın çevreye uyum sağla!
Doğal Seçilim: Doğa En Uyumlu Olanı Seçer
Doğa, adeta zorlu bir jüri gibidir. Çevre şartlarına uyum sağlayan (adapte olan) canlılar hayatta kalır, beslenir ve ürer. Uyum sağlayamayanlar ise ne yazık ki elenir ve yok olurlar. Bu acımasız ama kusursuz işleyen sürece 'Doğal Seçilim' adını veriyoruz.
Yukarıdaki basit çizimi inceleyin. Kahverengi bir ağaç dalı ve yeşil yapraklar arasında yaşayan iki farklı böcek türü düşünün. Yeşil olan yapraklara uyum sağlayıp kamufle olurken, kırmızı olan avcı kuşlar tarafından hemen fark edilir. Sonuç? Kırmızı böcekler avlanarak elenir (doğal seçilim), yeşil böcekler ise hayatta kalarak çoğalır.
Varyasyon (Tür İçi Çeşitlilik): Sigortamız
Peki böceklerin bazısı neden yeşil, bazısı kırmızı? Aynı türe ait canlılar arasında görülen bu kalıtsal farklılıklara 'Varyasyon' diyoruz. İnsanların göz renklerinin farklı olması veya aynı tür köpeklerin farklı tüy desenlerine sahip olması birer varyasyondur. Varyasyonlar, değişen çevre koşullarında türün tamamen yok olmasını engelleyen bir nevi doğanın sigortasıdır.
Özetle Bilimsel Çıkarım Yapmak
Bir canlının fiziksel özelliklerine bakarak yaşadığı çevre hakkında çıkarımlar yapabilirsiniz. Geniş yapraklı bir bitki görüyorsanız, bu bitkinin yağışın bol olduğu nemli bir iklimde yaşadığı (terleme yüzeyini artırmak için) yargısına varabilirsiniz. İşte bilimsel düşünmek budur!
Doğanın Gizli Silahı: Adaptasyon ve Hayatta Kalma Sanatı: Alıştırma Soruları
1. Bir canlının bulunduğu ortamda yaşama ve üreme şansını artıran, nesilden nesile aktarılan kalıtsal özelliklere ne ad verilir?
- A) Varyasyon
- B) Doğal Seçilim
- C) Adaptasyon
- D) Mutasyon
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Adaptasyon
Canlıların yaşama ve üreme şansını artıran, kalıtsal olan uyum özelliklerine adaptasyon denir.
2. Aşağıdaki örneklerden hangisi 'Varyasyon' (tür içi çeşitlilik) kavramını en iyi açıklar?
- A) Aynı türden olan ispinoz kuşlarının adadaki farklı besinlere göre farklı gaga yapılarına sahip olması
- B) Kutup ayılarının soğuktan korunmak için kalın yağ tabakasına sahip olması
- C) Bukalemunların tehlike anında renk değiştirmesi
- D) Spor yapan bir haltercinin kol kaslarının zamanla gelişmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: A) Aynı türden olan ispinoz kuşlarının adadaki farklı besinlere göre farklı gaga yapılarına sahip olması
Varyasyon, aynı türe ait bireyler arasındaki genetik çeşitliliktir. İspinoz kuşlarının farklı gaga yapılarına sahip olması türe ait bir çeşitliliktir.
3. Sanayi İnkılabı döneminde İngiltere'de fabrikalardan çıkan kurumlar ağaç gövdelerini karartmıştır. Bu dönemde açık renkli güveler kuşlar tarafından daha kolay avlanıp sayıları azalırken, koyu renkli güvelerin sayısı artmıştır. Bu durum bilimsel olarak nasıl açıklanır?
- A) Açık renkli güvelerin aniden mutasyon geçirmesi
- B) Doğal seçilim yoluyla çevreye uyumlu olanların hayatta kalması
- C) Güvelerin yapay seçilim ile insanlar tarafından üretilmesi
- D) Açık renkli güvelerin kendi istekleriyle renk değiştirmesi
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Doğal seçilim yoluyla çevreye uyumlu olanların hayatta kalması
Çevre şartlarına (kararan ağaçlar) uyum sağlayan koyu renkli güveler kamufle olarak hayatta kalmış, açık renkliler ise avlanarak elenmiştir. Bu durum doğal seçilimin en klasik örneğidir.
4. Adaptasyonlarla ilgili çıkarım yapan bir öğrencinin defterine yazdığı aşağıdaki notlardan hangisi YANLIŞTIR?
- A) Adaptasyonlar canlılara yaşama ve beslenme avantajı sağlar.
- B) Bir adaptasyon, canlının DNA'sında kayıtlıdır ve yavrulara aktarılır.
- C) Canlılar yeni bir ortama göç ettiklerinde, o ortamın şartlarına anında yeni adaptasyonlar geliştirerek değişirler.
- D) Kaktüslerin yapraklarının diken şeklinde olması bir adaptasyon örneğidir.
Cevabı göster
Doğru cevap: C) Canlılar yeni bir ortama göç ettiklerinde, o ortamın şartlarına anında yeni adaptasyonlar geliştirerek değişirler.
Adaptasyonlar anında veya kısa sürede gerçekleşmez; çok uzun yıllar boyunca, genetik değişimler ve doğal seçilim sonucu nesilden nesile ortaya çıkar.
5. Bir biyolog, Kuzey Kutbu'nda yaşayan kutup tilkisi ile sıcak çöllerde yaşayan çöl tilkisini inceliyor. Kutup tilkisinin kulakları küçük ve postu beyazken, çöl tilkisinin kulakları büyük ve postu kum rengidir. Biyoloğun yapacağı aşağıdaki bilimsel çıkarımlardan hangisi DOĞRUDUR?
- A) Aynı ortamda yaşayan farklı tür canlılar birebir aynı adaptasyonları geliştirir.
- B) Farklı ortamlarda yaşayan aynı (veya yakın akraba) tür canlılar, ortamlarına uygun farklı adaptasyonlar geliştirir.
- C) Kulak büyüklüğü çevre sıcaklığıyla anında değişebilen, kalıtsal olmayan geçici bir özelliktir.
- D) Çöl tilkisinin kum rengi olması, sadece güneşin tüylerini sarartmasından kaynaklanır.
Cevabı göster
Doğru cevap: B) Farklı ortamlarda yaşayan aynı (veya yakın akraba) tür canlılar, ortamlarına uygun farklı adaptasyonlar geliştirir.
Farklı ortamlarda (kutup ve çöl) yaşayan yakın akraba türler (tilkiler), bulundukları farklı ortamlarda hayatta kalabilmek için farklı adaptasyonlar (kulak boyutu ve kürk rengi) geliştirirler.