8. Sınıf Matematik · Ünite 3
Şekillerin Büyülü Dünyası: Benzerlik ve Eşlik
Günlük hayattaki büyütme ve küçültme işlemlerinden yola çıkarak üçgenlerde benzerlik, benzerlik oranı ve eşlik kavramlarını keşfediyoruz.
Kazanım MAT.8.3.4 · 40 dk okuma
Günlük Hayattan Benzerlik
Cep telefonunuzda bir fotoğrafa bakarken iki parmağınızla ekranı yakınlaştırdığınızı (zoom yaptığınızı) düşünün. Fotoğraftaki nesnelerin şekli veya özellikleri bozulmaz, sadece boyutları değişir. Veya bir fotokopi makinesinde bir resmi %50 oranında küçülttüğünüzü hayal edin. Elde ettiğiniz yeni resim, orijinal resmin birebir kopyasının küçültülmüş hâlidir. İşte matematikte, şekillerin bu şekilde açıları bozulmadan orantılı olarak büyütülüp küçültülmesine 'benzerlik' diyoruz.
Üçgenlerde Benzerlik ve Benzerlik Oranı
Özel olarak üçgenleri incelediğimizde, iki üçgenin 'benzer' olabilmesi için çok önemli iki şart vardır: Birincisi, karşılıklı iç açılarının birebir aynı (eş) olması gerekir. İkincisi, karşılıklı kenar uzunluklarının aynı oranda büyümüş veya küçülmüş olması gerekir. Bu büyüme veya küçülme miktarına 'benzerlik oranı' adını veriyoruz ve genellikle 'k' harfi ile gösteriyoruz.
Benzerlik Oranı 1 Olursa Ne Olur?
Fotokopi makinesinde bir belgeyi %100 boyutunda kopyalarsanız, kâğıdın boyutu hiç değişmez. Matematikte de benzerlik oranının 1 (bir) olması, kenarların hiçbir oranda büyümediği veya küçülmediği, orijinaliyle tıpatıp aynı kaldığı anlamına gelir. İç açıları ve tüm kenar uzunlukları tamamen aynı olan bu üçgenlere 'Eş Üçgenler' deriz. Buradan çıkaracağımız harika bir sonuç var: Tüm eş üçgenler, aslında benzerlik oranı 1 olan benzer üçgenlerdir!
Zihin Okuma Oyunu: Bir Üçgeni Kopyalamak
Diyelim ki öğretmeniniz aklından bir üçgen tuttu ve sizden o üçgene 'benzer' bir üçgen çizmenizi istiyor. Acaba öğretmeninizden en az hangi bilgileri almanız yeterli olur? Kenar uzunluklarını hiç bilmeseniz bile, öğretmeniniz size sadece iki iç açıyı söylerse (örneğin 50° ve 60°) üçüncü açıyı siz rahatlıkla 70° olarak bulabilirsiniz. Açıları birebir aynı olan üçgenlerin her zaman birbirine benzer olduğunu öğrenmiştik. Yani sadece iki açıyı bilmek, öğretmenin üçgenine benzer sınırsız sayıda üçgen çizebilmeniz için yeterlidir!